
Durak 01 / 08
Seçim ve etiket
Ağaç fidanlıkta yerinde incelenir. Seçilen ağacın dalına numaralı bir etiket bağlanır, fotoğrafı kayda geçer.

No. 04 · Olea europaea · fidanlık sırası
Bahçeye karakterini ağaç verir; geleceğini toprak ve doğru dikim. Olgun bir zeytin, bir çitlembik ya da bir erguvan, bahçeye geldiği gün yıllarını da getirir. Bu yüzden ağacı fotoğraftan değil, fidanlıkta yerinde seçeriz.
Fidanlıkta seçim · örnek
Aynı sıradaki beş zeytinden birini seçin. İnce bir çizgi taçtan kök topuna iner ve dört ölçütü sırayla okur; sonuç aşağıya, seçilen ağacınsa dalındaki etikete yazılır.

Bir aday seçin
Dört ölçüt
Yaprak rengi, sürgün, zararlı ve hastalık izi.
Dalların dört yöne dağılışı. Tek yana yatmış taç bahçede de öyle kalır.
Yara, kabuk kaybı, dar açılı ve zayıf çatallar.
Gövde çapına göre yeterli büyüklük, sıkı ve sağlam sarım.
Ne zaman
Ağaçlar tasarımın başında seçilir; olgun bir ağaç için fidanlık ziyareti, dikim mevsiminden aylar önce yapılır. Aşağıdakilerden biri size tanıdık geliyorsa konuşmanın zamanı gelmiştir.
Yeni bir bahçe kuruluyor ve ilk yıl boş görünmesin istiyorsunuz.
Terasa ya da oturma yerine hemen gölge gerekiyor.
Komşu ya da yol tarafına kalıcı bir perde gerekiyor.
Bitkiler yazın yanıyor, kışın donuyor.
Bahçe çok su tüketiyor.
Bir ağacın yeri değişecek ya da yaşlı bir ağaç korunacak.
Ağacın yolculuğu

Durak 01 / 08
Ağaç fidanlıkta yerinde incelenir. Seçilen ağacın dalına numaralı bir etiket bağlanır, fotoğrafı kayda geçer.

Durak 02 / 08
Kök topu gövde çapına göre yeterli genişlikte çıkarılır; çuval ve tel sepetle sıkıca sarılır ki toprak dağılmasın.

Durak 03 / 08
Ağaç sabah serinliğinde, kök topundan geniş kayışlarla kaldırılır. Gövdeye zincir ya da tel değmez.

Durak 04 / 08
Taç, rüzgârdan ve güneşten gölge filesiyle korunur. Yol uzunsa kök topu nemli tutulur.

Durak 05 / 08
Ağaç, önceden kazılmış ve drenajı denenmiş çukura iner. En güzel yüzü bakış noktasına çevrilir.

Durak 06 / 08
Kök boğazı toprak seviyesinde kalır. Çuvalın üstü ve bağlar açılır; çukur katman katman doldurulup sulanarak oturtulur.

Durak 07 / 08
Kazıklar gövdeye değmez, bağlar yumuşaktır. Çevresine sulama halkası yapılır, malç gövdeden uzak serilir.

Durak 08 / 08
Ağacın en zor mevsimi. Toprak nemi ölçülür, sulama aralığı havaya göre ayarlanır, yaprak ve sürgün izlenir.
Katmanlı bitkilendirme
İyi bir yatak, ormanın kenarı gibi katmanlıdır. Her katmanın bir görevi vardır; biri eksik kalınca boşluk açılır ve o boşluğu ya yabani ot ya da bakım işi doldurur.
Yazın gölge, kışın ışık. Bahçenin ölçeğini kurar.
5–12 m · Celtis australis
Mahremiyet ve rüzgâr kesici; gözü sınırda durdurur.
2–4 m · Laurus nobilis
Yaprak biçimi ve tonuyla yatağın gövdesini kurar.
0,6–1,5 m · Cistus creticus
Mevsim rengi, rüzgârda kıpırtı, arılar.
0,4–1,2 m · Salvia yangii
Toprağı gölgeler, nemi tutar, ot çıkmasını azaltır.
5–20 cm · Thymus
Doğru dikim
Ağacın yıllar sonraki sağlığı, dikildiği günün birkaç santimine bağlıdır. Solda doğru dikim, sağda sahada en sık rastlanan üç hata.
Doğru
Sık görülen
Genel ilkeler: ISA ağaç dikimi uygulama rehberi ve ANSI A300 Bölüm 6 (dikim ve taşıma). Kök topu ölçüleri için ANSI Z60.1 fidan standardı. Türe ve toprağa göre uyarlanır.
Bitki paleti
Paletin çoğu bu iklimin kendi bitkileri ya da ona yüzyıllardır uymuş türler. Kök saldıktan sonra az su isterler.

Olea europaea
4–8 m
Gümüş yaprak; yüzyıllarca yaşar.

Pistacia vera
4–7 m
Derin köklü; güzün kızıl yaprak.

Prunus dulcis
4–6 m
Bahar bahçeye ilk onunla gelir.

Punica granatum
2–5 m
Yazın turuncu çiçek, güzün meyve.

Elaeagnus angustifolia
4–7 m
Kokulu çiçek; fakir toprağa dayanır.

Cercis siliquastrum
4–8 m
Nisanda çıplak dalda pembe çiçek.

Celtis australis
10–15 m
Geniş gölge, sağlam gövde; güzün sarı.

Cupressus sempervirens
8–15 m
Dar alanda dikey çizgi ve perde.

Laurus nobilis
2–6 m
Yoğun perde; sert kışta korunaklı köşe ister.

Lavandula angustifolia
0,4–0,8 m
Haziran–temmuz çiçek; arıların gözdesi.

Salvia rosmarinus
0,5–1,5 m
Kış sonunda bile çiçek açabilir.

Salvia fruticosa
0,5–1 m
Gri yaprak, ilkbaharda lila çiçek.

Thymus spp.
0,1–0,3 m
Taş aralarında; basılınca kokar.

Salvia yangii
0,8–1,2 m
Yaz boyu mavi; kışın gümüş saplar.

Stipa tenuissima
0,4–0,6 m
Rüzgârda dalgalanır; kendini tohumlayabilir.

Cistus creticus
0,5–1 m
Bu toprakların bitkisi; baharda pembe.
Boylar bahçede tipik olgun boylardır; çeşide, toprağa ve budamaya göre değişir. Su ihtiyacı kök saldıktan sonraki göreli ihtiyaçtır; ilk iki yıl hepsi düzenli sulama ister.
Dört mevsim

01 · İlkbahar
Cercis siliquastrum
Yaprak açmadan çiçeklenir; bir sitenin avlusunu birkaç haftalığına pembeye boyar.

02 · Yaz
Lavandula angustifolia
Sıcakta en güzel hâlindedir. Yol kenarına dikilir ki geçerken dokunulsun.

03 · Sonbahar
Celtis australis
Bir otel girişine gölge veren taç, güzün sarıya döner.

04 · Kış
Cupressus · Olea
Yapraksız bahçede yapıyı onlar taşır: biri dikey bir çizgi, öteki gümüş bir kütle.
İlk iki yıl
Yeni dikilen ağaç ilk yıl yukarıdan çok aşağıya büyür. Bu dönemde gözden kaçan bir haftalık kuraklık, yıllarca sürecek bir gerilemeye dönüşebilir.

Dikim sulaması; toprak oturur, hava boşlukları kapanır.
Sulama halkası ve bağlar kontrol edilir.
Toprak nemi ölçülür; sıcak dalgasında ek sulama.
Don öncesi sulama azalır; hassas türler rüzgârdan korunur.
Kazıklar gevşetilir ya da sökülür, ilk biçim budaması yapılır.
Takibin kapsamı ve sıklığı işin büyüklüğüne göre değişir.
Sahadan
Bitki hatası hemen görünmez; ikinci ya da üçüncü yaz kendini gösterir. Çoğu, ağacı söküp yeniden dikmeden düzelmez.
Kök boğazı toprağın altında kalır.
Sonucu Gövde çürür, ağaç yıllarca yerinde sayar.
Bitkiler olgun boyları hesaplanmadan, ilk gün dolu görünsün diye dikilir.
Sonucu Üç yılda birbirini boğan, sürekli budanan bir yatak.
Olgun ağaç sıcakta yerinden alınır.
Sonucu Yaprak dökümü, uzun bir toparlanma ya da kayıp.
Taşıması kolay olsun diye kök topu küçük çıkarılır.
Sonucu Kökünün çoğunu tarlada bırakmış, tutunamayan ağaç.
Bütün sınır tek bir türle dikilir.
Sonucu Bir hastalık bütün sırayı birden etkiler.
Az ve çok su isteyen bitkiler aynı sulama hattına bağlanır.
Sonucu Biri boğulur, öteki kurur.
Ağaç tel ya da sıkı plastikle bağlanır, sonra unutulur.
Sonucu Kabukta kalıcı bir yara.
Bütçe
Bitki bütçesi yalnız fidanın fiyatından oluşmaz. Boy, kök yapısı, taşıma ve dikim yatağı en az bitkinin kendisi kadar belirleyicidir.
Aşamalara bölmek gerekirse: önce ağaçlar ve büyük çalılar, sonra otsu bitkiler ve yer örtücüler. Ağaçlar bahçenin iskeletidir; otsu katman bir sonraki mevsim gelebilir.
Etki ölçeği tipik bir villa bahçesindeki göreli ağırlıktır; fiyat değildir.
Olgun ağaç, yılları satın almaktır; gövde kalınlaştıkça fiyat hızla artar.
Kök topunun ağırlığı, yolun uzunluğu, vincin bahçeye erişimi.
Nadir türler ve uzak fidanlıklar.
Toprak iyileştirme, drenaj ve çukur kazısı.
İlk gün dolu görünen yatak daha çok bitki ister.
Uygun dikim mevsimi dışında ek önlem gerekir.
Sık sorulanlar · 12 soru
Ağaç seçerken ve diktirirken en çok sorulan on iki soru.
Olgun zeytinler fidanlıklardan ve üretim yerlerinden temin edilir. Zeytinlikler kanunla korunur; bir zeytinlikten ağaç sökümü ve nakli izne bağlıdır. Ağacın kaynağı ve belgeleri satın almadan önce sorulmalıdır.
Yaprak döken ağaçlar için yaprak dökümünden ilkbahar sürgününe kadar olan dinlenme dönemi; her dem yeşiller için sonbahar ve erken ilkbahar. Donlu toprak ve yaz sıcağı dikime uygun değildir. Saksıda yetişmiş bitkiler daha geniş bir zaman aralığında dikilebilir.
Kalıcı bir perde için her dem yeşil türler: defne, servi, kocayemiş, yabani zeytin. Tek sıra yerine iki katmanlı dikim hem daha doğal görünür hem de bir bitki zayıfladığında perdede boşluk bırakmaz.
Hızlı büyüyen ağaçların çoğu kısa ömürlü, kırılgan ya da çok su isteyen türlerdir. Gölge hemen gerekiyorsa daha doğru yol, uzun ömürlü bir türün olgun bir örneğini dikmektir. Geçiş döneminde pergola ya da tente birlikte düşünülebilir.
Zeytin, servi ve bazı otlar gibi rüzgârla tozlaşan türler alerjiyi artırabilir. Oturma alanlarının yakınına böcekle tozlaşan türler seçilir; alerji yapabilecek bitkiler uzağa ve hâkim rüzgârın arkasına konur.
Dikilir. Nar, badem, incir, ayva ve dut bu iklimde iyi sonuç verir. Meyve ağaçları süs ağaçlarından daha fazla budama ve bakım ister; düşen meyve taş kaplamadan ve havuz kenarından uzak tutulur.
Otsu bitkiler ve yer örtücüler ilk ya da ikinci yazda, çalılar üç dört yılda olgun görünüşüne yaklaşır. Ağaçlar on yıllarla ölçülür; bu yüzden ana ağaçlar olgun dikilir, aralardaki boşluklar ilk yıllarda mevsimlik bitkilerle doldurulabilir.
Nedenlerin çoğu dikimde ve ilk yazda saklıdır: derin dikim, kuruyan kök topu, fazla ya da yetersiz su, sıkı bağ. Yaprakta solma, sararma ve erken döküm ilk işaretlerdir; erken fark edilen sorun çoğu zaman düzeltilebilir.
Sınırı çoğu zaman ağaç değil yol belirler: kamyonun ve vincin bahçeye erişimi, kapı genişliği, üstten geçen hatlar ve zeminin taşıma gücü. Büyük bir kök topu tonlarca ağırlık demektir; erişim keşifte ölçülür.
Çoğu zaman evet, ama hazırlık ister. Kökleri bir sezon önceden budanarak yeni kök oluşumu teşvik edilir, taşıma dinlenme mevsiminde yapılır. Yaşlı ve büyük ağaçlarda taşımanın riski önceden değerlendirilir.
Yetişir; saksı yeterince büyük, drenajı iyi, toprağı hafif olmalıdır. Saksıdaki ağaç topraktakinden çok daha sık su ister ve kökleri sıcağa ve dona daha açıktır. Zeytin, defne ve nar saksıya uyumlu türlerdendir.
Zeytin, badem, iğde, erguvan, laden, lavanta, biberiye, kekik ve Rus adaçayı kök saldıktan sonra az suyla yaşar. İlk iki yıl hepsi düzenli sulama ister; az su, kökü derine inmiş bitki için geçerlidir.
Bağlı disiplinler
Bir bitkinin yıllar içinde nasıl büyüyeceğini birlikte belirleyen dört disiplin:
Peyzaj tasarımıHangi ağacın nereye geleceği, bakış ve gölgeyle birlikte planda kurulur.
Sulama, drenaj ve altyapıBitkiler su ihtiyacına göre gruplanır; her grup kendi hattına bağlanır.
Ekolojik peyzajKök saldıktan sonra az suyla yaşayan, arıyı ve kuşu çağıran bir palet.
Bakım ve bahçe yönetimiİlk iki yılın takibi, sonra budama ve yenileme.
Keşif görüşmesi
Bahçenizin ışığını, toprağını ve kullanımını sahada konuşur; hangi ağacın nereye ve hangi boyda geleceğini birlikte kararlaştırırız.